Nếu bạn đã học tiếng Đức ở trình độ A1-A2, chắc hẳn bạn đã quen thuộc với Modalverben (động từ khuyết thiếu) dùng để chỉ khả năng, mong muốn hay sự bắt buộc. Ví dụ: “Ich kann schwimmen” (Tôi biết bơi) hay “Du musst lernen” (Bạn phải học). Đây gọi là cách dùng mang nghĩa khách quan.
Tuy nhiên, khi lên đến trình độ B2-C1, Modalverben “biến hình” với những chức năng hoàn toàn mới. Chúng được dùng để phỏng đoán, truyền đạt tin đồn hoặc đưa ra nhận định chủ quan.
Bài viết này sẽ giúp bạn giải mã các cách dùng mở rộng và nâng cao của Modalverben để văn phong của bạn trở nên “Đức” hơn.
Dùng Modalverben để phỏng đoán (Vermutung)
Thay vì dùng những cụm từ dài dòng như “Ich bin sicher, dass…” (Tôi chắc chắn rằng…) hay “Vielleicht…” (Có lẽ…), người Đức thường dùng Modalverben để thể hiện mức độ chắc chắn của sự việc.
Müssen: Chắc chắn gần như 100% (Suy luận logic) Khi bạn có bằng chứng rõ ràng và tin chắc điều đó là sự thật.
Ví dụ: Er hat seit 3 Tagen nichts gegessen. Er muss sehr hungrig sein.
Giải thích: Anh ấy 3 ngày không ăn gì. Anh ấy ắt hẳn là đang đói lắm (Sự chắc chắn rất cao dựa trên logic).
Dürfte (Konjunktiv II của Dürfen): Khả năng cao (khoảng 75-80%) Dùng khi bạn dự đoán một điều gì đó rất có thể xảy ra, nhưng thận trọng hơn “müssen”.
Ví dụ: Das Restaurant ist sehr bekannt. Es dürfte heute voll sein.
Giải thích: Nhà hàng này nổi tiếng lắm. Chắc là hôm nay sẽ đông đấy (Dự đoán có cơ sở).
Können / Könnte: Có thể (khoảng 50%) Dùng cho những trường hợp có thể xảy ra, nhưng cũng có thể không.
Ví dụ: Wo ist Anna? – Sie könnte im Stau stehen.
Giải thích: Anna đâu rồi? – Cô ấy có thể đang bị kẹt xe (Chỉ là một khả năng, không chắc chắn).
Dùng Modalverben để truyền đạt thông tin (Weitergabe von Informationen)
Đây là phần thú vị nhất và cũng “nâng cao” nhất của Modalverben. Chúng ta dùng nó khi nói về những gì người khác nói, chứ không phải ý kiến của mình. Hai động từ quan trọng nhất ở đây là Sollen và Wollen.
Sollen: Người ta đồn rằng (Nghe nói là) Dùng khi bạn nghe thông tin từ người khác (tin đồn, báo chí) và thuật lại, nhưng bạn không kiểm chứng. Chủ ngữ thường là người thứ ba.
Ví dụ: Der neue Chef soll sehr streng sein.
Giải thích: Nghe đồn là sếp mới nghiêm khắc lắm (Người ta nói thế, tôi chưa gặp nên chưa biết).
Ví dụ: Kaffee soll gut für die Gesundheit sein.
Giải thích: Người ta bảo cà phê tốt cho sức khỏe.
Wollen: Tự nhận là (Nhưng người nói nghi ngờ) Dùng khi ai đó tự khẳng định điều gì về bản thân họ, nhưng bạn (người tường thuật) tỏ ý nghi ngờ hoặc chỉ đơn thuần trích dẫn lại lời họ mà không tin lắm.
Ví dụ: Er will den Präsidenten persönlich kennen.
Giải thích: Anh ta “nổ” (tự nhận) là quen biết đích thân Tổng thống (Anh ta nói vậy chứ tôi không tin/còn nghi ngờ).
Ví dụ: Sie will die Prüfung mit 100 Punkten bestanden haben.
Giải thích: Cô ấy tự nhận là đã đỗ kỳ thi với 100 điểm tuyệt đối.
Modalverben ở thì Quá khứ hoàn thành (Perfekt)
Một lỗi sai kinh điển của người học là chia sai Modalverben ở thì Perfekt. Ở trình độ nâng cao, bạn cần nắm vững quy tắc “Hai động từ nguyên thể” (Doppelinfinitiv).
Trường hợp 1: Modalverben đứng một mình (như động từ chính) Lúc này chia bình thường với Partizip II.
Ví dụ: Ich habe das nicht gewollt.
Giải thích: Tôi đã không muốn điều đó.
Trường hợp 2: Modalverben đi kèm một động từ khác (Quan trọng) Khi trong câu có một động từ chính khác, bạn KHÔNG dùng Partizip II (gemusst/gekonnt) mà dùng động từ nguyên thể đặt ở cuối câu.
Ví dụ SAI: Er hat gestern arbeiten gemusst.
Ví dụ ĐÚNG: Er hat gestern arbeiten müssen.
Giải thích: Cấu trúc là: Haben + Động từ chính (nguyên thể) + Modalverb (nguyên thể).
Các cấu trúc thay thế Modalverben (Umschreibungen)
Để bài viết hoặc bài nói đạt điểm C1, bạn nên biết cách diễn đạt ý nghĩa của Modalverben mà không cần dùng trực tiếp từ đó.
Thay thế cho “müssen” (Sự bắt buộc)
Cấu trúc: Sein + zu + Infinitiv
Ví dụ: Das Formular ist zu unterschreiben.
Nghĩa tương đương: Das Formular muss unterschrieben werden (Mẫu đơn này phải được ký).
Thay thế cho “können” (Khả năng – thường dùng ở thể bị động)
Cấu trúc: Sein + zu + Infinitiv (Mang nghĩa “có thể làm được”)
Ví dụ: Die Aufgabe ist leicht zu lösen.
Nghĩa tương đương: Die Aufgabe kann leicht gelöst werden (Bài tập này có thể giải quyết dễ dàng).
Kết luận
Việc sử dụng Modalverben ở mức độ nâng cao, đặc biệt là Ý nghĩa chủ quan (Subjektive Bedeutung), là ranh giới phân biệt giữa người học sơ cấp và người sử dụng tiếng Đức thành thạo.
Thay vì chỉ dùng chúng để nói “tôi có thể” hay “tôi phải”, hãy thử áp dụng chúng để phỏng đoán sự việc hoặc tường thuật lại lời nói của người khác. Điều này sẽ giúp cách diễn đạt của bạn tinh tế và tự nhiên hơn rất nhiều.
Mẹo nhỏ cho người học: Hãy thử nghe bản tin tiếng Đức (Nachrichten), bạn sẽ thấy cấu trúc “soll…” (nghe nói/được cho là) xuất hiện với tần suất dày đặc đấy!